İŞ ANALİZLERİ YAZI DİZİSİNİ NEDEN HAZIRLADIK? -01

İş analizleri, insan kaynakları yönetiminin temelidir. Evet, yıllardır bu sözü, verdiğim tüm insan kaynakları (İK) eğitimlerinde bir parola gibi tekrarlarım. Çünkü sistematik bir şekilde iş analizleri yapılmadan hiçbir insan kaynakları sürecinin doğru bir şekilde kurulamayacağını ve sağlıklı bir şekilde işletilemeyeceğini deneyimlerimle biliyorum.

Mesleğe yeni başlayacak genç İnsan kaynakları çalışan adayları “insan kaynakları konusunda kendimi geliştirmeye nereden başlamalıyım?” diye sorduklarında verdiğim cevap: “iş analizleri” olur. Bu yüzden İK sertifika programlarında tüm İK süreçleri hakkında eğitimler vermeme rağmen en çok iş analizleri konusuna odaklanırım. Temel sağlam olursa, üzerine kurulacak yapı da sağlam olur.

İş analizleri, hemen hemen bütün insan kaynakları süreçlerinde kullanılır. Bunların başında da personel organizasyonu gelir. Bu nedenle iş analizlerini personel organizasyonu içerisinde anlatırım ama, diğer tüm İK süreçleri ile ilgili olduğunu, bu çerçevede hangi bilgilerin hangi süreçlerde kullanılabileceğini de belirtirim.

İK kitaplarında iş analizleri konusunda yazılanlar çoğunlukla teorik bilgileri içeriyor. Bu konuda yazılan bilimsel makaleler de adı üzerinde bilimsel makale olduklarından İK çalışanlarına uygulamada yol gösteremiyor. İK çalışanlarına yönelik yazılan makale / yazılar ise belirli bir konuda yardımcı olsalar da iş analizleri konusu bir yazının kapsamının çok ötesine taşar. Bu yüzden bu konu ya uygulamacıların yararlanmasına yönelik bir kitap olarak, ya da bir yazı dizisi olarak tasarlanabilir.

Kapsamlı bir eser yazmak oldukça uzun bir süreyi alabilir. İki tez, altı kitap ve özel konularda birçok rapor yazmış biri olarak, bu kez farklı bir yol izlemek istedim: Kitap yazılacak bir konuyu yazı dizisi olarak sunmak… Aslında bunun tersini çok görmüşüzdür. Birçok yazısını kitaplaştıran gazeteciler çeşitli köşe yazılarını, konu içeriğine göre sınıflandırarak ve mantıki bir sıraya koyarak, gerekirse derleme anına yönelik eklemeleri de yaparak bir kitap haline getirirler.

Bu yazı dizisinde ise aslında kitap olacak bir çalışmanın, yazı dizisi olarak sunulması planlandı. Kitap / tez gibi kapsamlı çalışmaların en önemli çıkış noktası kaynak araştırmasının yapılması ve kapsamlı bir içeriğin belirlenmesidir. Hatta diyebilirim ki, eğer çalışmanın konusu için yeterli kaynak taraması yaptıysanız ve çalışmanın içindekiler bölümünü (şekiller, tablolar ve ekler dahil) detaylı bir şekilde oluşturmuşsanız, çalışmanın yarısını tamamlamışsınız demektir. Çalışmanın diğer yarısını tamamlamak ise içindekiler bölümünde geçen konu başlıklarının altını, kaynak taramasındaki (ve gerekiyorsa araştırma konusundaki anket/ uygulama vb.) bilgilere dayanarak doldurmaya kalmıştır.

Bu yazı dizi için gerekli kaynak taraması, yaklaşık 40 yıl süren meslek hayatımın çeşitli dönemlerinde elde ettiğim bilgiler ve bu bilgilere dayanarak yaptığım uygulamalardan edindiğim deneyimler ile yapılmıştır. Bu bilgilerin bir kısmı lisans/yüksek lisans/ doktora gibi formal eğitimlerden – ki bunlar çalışma dönemim içerisinde gerçekleştirilmiştir-  bir kısmı uzun süreli (dört haftadan fazla) kurslardan ve daha kısa süreli eğitimlerden; bir kısmı da katıldığım konferans, seminer, toplantı gibi etkinliklerden edinilmiştir. Tabii bu çerçevede okuduğum veya gözden geçirdiğim birçok kitap, makale, rapor gibi dokümanları saymıyorum bile…

Yaklaşık 40 yıllık deneyimin 15 yılı kamu kurumlarında, 10 yılı özel sektörde bağımlı çalışan, 15 yılı da özel sektördeki şirketlere danışmanlık yaparak ve eğitim vererek geçti. Bu çerçevede iş analizleri konusunda bir yandan eğitim vermek için kaynak tarayarak, bir yandan da verilen eğitimlerin uygulamasını çalışılan kurum/firmalarda uygulamasını veya danışmanlığını yaparak bilgiler ve deneyimler geliştirildi.

Birçok insan kaynakları sürecinde olduğu gibi iş analizleri konusunun da bir proje yaklaşımı çerçevesinde ele alınması gerekir. Diğer yandan tüm eğitim/ danışmanlık projelerinin, aynen üretim /hizmet süreçlerinde olduğu gibi bir yaşam döngüsü vardır. Bu da projelerin, fikir aşamasından ilk uygulamaya başlanması, uygulamadan edinilen bilgi ve deneyimlerle eğitim/ danışmanlık hizmetinin geliştirilmesi, bunların belirli bir olgunluğa eriştikten sonra sönümlenmesi veya başka konulara dönüşmesi gibi bir dizi aşamalardan geçmesi anlamına gelir. Dolayısıyla yıllardır iş analizleri konusunda binlerce kişiye verdiğim eğitimler ve onlarca firmaya yaptığım danışmanlıklar sonucunda bu eğitim ve danışmanlık hizmetleri belirli bir olgunluk düzeyine ulaştı. Bu yüzden verdiğim eğitim/ danışmanlık hizmetlerinin artık çok daha geniş kitlelere ulaştırılmasını, bu yazı dizisiyle sağlamayı hedefledim.

Kitap, tez gibi kapsamlı çalışmaların hazırlanmasında önemli olan içindekiler bölümünün hazırlanmasına gelince, o da çok büyük ölçüde hazır. Yukarıda kaynak taraması için yaptıklarımı açıklarken edindiğim bilgi ve deneyimler, içindekiler bölümünün hazırlanmasında da önemli bir rol oynadı. Aslında kitabın içindekiler bölümü, firmalarda uyguladığım proje planının biraz daha detaylandırılmış hali… Böyle olunca da bu yazı dizisinde bir iş analizi projesinde sırasıyla neler yapılması gerektiğini, örnekleriyle birlikte detaylı olarak açıklayacağım. Öyle ki yazı dizisinin sonunda bunları okuyan her İK çalışanı firmasında bir iş analizi projesini kurgulayabilecek ve uygulayabilecek yetkinliği kazanmış olacak…

Yazı dizisinde vereceğim tüm örnekler, formlar, açıklamalar, uygulamalar tarafımdan geliştirildi. Kuşkusuz bunların ilk ortaya konuluşlarında mutlaka bir takım kitaplardan, makalelerden ve diğer firma uygulama örneklerinden yararlanmışımdır. Ama zaman içerisinde bunları, uygulamada karşılaştığım sorunlara bulduğum çözümlerle geliştirmişimdir. Zaten pek çok danışmanın yaptığı da budur. Yoksa sıfırdan bir şey üretmek gibi bir iddiamız olamaz.

Yazı dizisinde yer alan birçok konu tarafımdan geliştirildiği ve özgün cümlelerle ifade edildiği için bilimsel çalışmalarda olduğu gibi hiçbir ifadenin, formun, uygulamanın yazılmasında referans gösterilmemiştir. Belirttiğim gibi o konunun özü itibariyle mutlaka bir kaynağa dayanmış olsa da, 40 yıllık süreç içerisinde bunu nereden, ne zaman aldığımı hatırlamam mümkün değil!  Zaten daha çok kişisel deneyimlere dayanan bu çalışmada kaynak göstermeme konusundaki eksikliği, okuyucuların anlayışına bırakıyorum.

Genel olarak yazılarımı her pazartesi günü yayınlamaya çalışacağım. Yazıların 2-3 word sayfasını geçmemesine dikkat edeceğim. Uzun olan bazı konuları, okuyucuları sıkmamak için birden fazla haftada yayınlayabilirim. Bu yayın politikasına göre yazı dizisinin yaklaşık bir yıl süreceğini öngörüyorum.

Yazı dizisinde ele aldığım konularla ilgili görüş ve önerileriniz olursa, mcozden@gmx.com.tr adresine bildirmekten çekinmeyin lütfen. Yayınlanmış yazılar bile olsa gerekli açıklama ve eklemeleri yapabilirim. Bu da iş analizleri konusunu neden internet ortamında bir yazı dizisi olarak işlemek istememin en önemli gerekçelerinden biri… Kitap olarak hazırlasam, okuyucularla bu düzeyde bir etkileşim ortamı sağlamam mümkün değildi…

Yazı dizisine başladık bir kere… Sizlerin de katkılarıyla güzel bir çalışma olacağına inanıyorum. Şimdilik kalın sağlıcakla…