Günümüzde üniversite mezunlarının en büyük kaygısı istedikleri nitelikte bir iş bulamamaktır. üniversite sayılarının ve buna bağlı olarak mezun sayılarının hızla artması, iş bulma konusunda şiddetli bir rekabete yol açmıştır. Bu rekabette başarılı olmak için öğrencilerin üniversite eğitimleri sırasında iş yaşamına hazırlanmaları gerekir.
Öğrencilerin sadece üniversitede verilen derslerle iş yaşamına hazırlanmaları oldukça zordur. Bu yüzden mezun almadan önce kendi deneyimleri ve çoğu zaman da ders dışı faaliyetler ile iş yaşamına etkin bir şekilde hazırlanmaları için yapabilecekleri faaliyetleri açıklamak ve çeşitli uygulamalar ile bu faaliyetleri nasıl yürütecekleri hakkında bilgi vermektir.
Üniversite öğrencileri ne kadar erken kendilerini iş yaşamına hazırlamaya başlarlarsa mezun olduktan sonra istedikleri nitelikte iş bulma şansları da o kadar fazla olur. ‘ Mezuniyet Paniği’ yaşamak istemeyen öğrencilerin bu kitabı bir an önce okumaları önerilir.
İÇİNDEKİLER
Ön Söz
Tablolar ve Şekiller Listesi
- ÜNİVERSİTELİ OLMAK
- Üniversite Eğitiminin Niteliği ve Amaçları
- Üniversitenin Birimleri ve Organları
- Uygulama 1: Üniversite Farkındalık Çalışması
- Üniversite ve İş Yaşamının Farklılıkları
2. BİREYSEL KARİYER YÖNETİMİ
- Kariyer İle İlgili Temel Kavramlar
- Bireysel Kariyer Yönetimi (BKY) Faaliyetleri
- Üniversitede Okurken Kariyer
3. İSTİHDAM EDİLEBİLİRLİK
- İstihdam Edilebilirlik Kavramı
- İstihdam Edilebilirlik Faktörleri
- Uygulama 2 : İstihdam Edilebilirlik Durumunu Belirleme Çalışması
- İstihdam Edilebilirliğin Geliştirilmesi
4. BİREYSEL VİZYON
- Bireysel Vizyon Kavramı
- Kendini Tanıma ve Johari Penceresi
- Uygulama 3: Değerleri Belirleme Çalışması
- Uygulama 4: Rol ve Hedefleri Belirleme Çalışması
5. MESLEK SEÇİMİ VE KARİYER HEDEFLERİ
- Meslek Seçimi ve Önemi
- Kariyer Hedefleri
- Uygulama 5: Genel Uzmanlık Alanlarını Belirleme Çalışması
- Uygulama 6: Kariyer Hedeflerini Belirleme Çalışması
6. YETKİNLİKLER
- Yetkinlik Kavramı ve Önemi
- Yetkinlik Türleri
- Günümüzün Yetkinlikleri
7. YETKİNLİKLERİN BELİRLENMESİ
- Gerekli Yetkinliklerin ve Düzeylerinin Belirlenmesi
- Bireysel Yetkinliklerin ve Düzeylerinin Belirlenmesi
- Uygulama 7: Yetkinlikleri Değerlendirme Çalışması
8. DENEYİM KAZANMA
- Deneyimin Önemi ve Deneyim Kazanma Yolları
- Süreli ve Yarı Zamanlı Çalışmalar
- Bilinçli Yapılan Stajlar
- Gönüllü Çalışmalar ve Bireysel Faaliyetler
- Uygulama 8 : Deneyimleri Değerlendirme Çalışması
9. BİLGİSAYAR VE YABANCI DİL YETKİNLİKLERİ
- Bilgisayar Yetkinliklerinin Önemi ve Geliştirilmesi
- Yabancı Dilin Önemi ve Geliştirilmesi
- Uygulama 9: Bilgisayar ve Yabancı Dil Yetkinliklerini Değerlendirme Çalışması
10. KARİYER MERKEZLERİ VE FAALİYETLERİ
- Kariyer Merkezleri
- Kariyer Merkezlerinin Faaliyetleri
- Kariyer Günleri
- Kariyer Merkezlerinden Etkin Yararlanma
- Uygulama 10 : Kariyer Faaliyetlerini Değerlendirme Çalışması
11. SOSYAL FAALİYETLER
- Öğrenci Topluluklarının Yapısı ve İşleyişi
- Öğrenci Topluluklarının Faaliyetleri ve Etkin Katılım
- Sosyal, Kültürel ve Sportif Faaliyetler
- Uygulama 11 : Sosyal Faaliyetleri Değerlendirme Çalışması
12. MESLEKİ VE BİREYSEL GELİŞİM
- Üniversite Değişim Programları ve Geçişler
- Erasmus+
- Mevlana
- Farabi
- Dikey Geçiş
- Yatay Geçiş, Çift Anadal, Yandal ve Yaz Okulları
- Mesleki Gelişmeleri İzleme
- Bireysel Gelişim
- Uygulama 12 : Bireysel Eylem Planı Çalışması
EKLER
EK-1 : Üniversite Farkındalık Çalışması
EK-2 : İstihdam Edilebilirlik Durumunu Belirleme Çalışması
EK-3 : Değerleri Belirleme Çalışması Sonuç Tablosu
EK-4 : Rol ve Hedefleri Belirleme Çalışması Sonuç Tablosu
EK-5 : Genel Uzmanlık Alanlarını Belirleme Çalışması
EK-6 : Kariyer Hedeflerini Belirleme Çalışması
EK-7 : Yetkinlikleri Değerlendirme Çalışması
EK-8 : Deneyimleri Değerlendirme Çalışması
EK-9 : Bilgisayar ve Yabancı Dil Yetkinliklerini Değerlendirme Çalışması
EK-10 : Kariyer Faaliyetlerini Değerlendirme Çalışması
EK-11 : Sosyal Faaliyetleri Değerlendirme Çalışması
EK-12 : Bireysel Eylem Planı Çalışması
KAYNAKLAR
- Kitaplar
- Makaleler ve Kitap Bölümleri
- Elektronik Kaynaklar
- Diğer kaynaklar
ÖN SÖZ
Günümüzde üniversite mezunlarının en büyük kaygısı istedikleri nitelikte bir iş bulamamaktır. Üniversite sayılarının ve buna bağlı olarak mezun sayılarının hızla artması, iş bulma konusunda şiddetli bir rekabete yol açmıştır. Mezunlar istedikleri nitelikte bir iş bulamamaktan yakınırken, işverenler de istediği nitelikte personel bulamamaktan yakınmaktadır. Bunun en önemli nedeninin mevcut eğitim sisteminin öğrencileri iş yaşamına gereği gibi hazırlayamamasının olduğu değerlendirilmektedir.
Aslında üniversiteler öğrencileri iş yaşamında gerekli olabilecek birçok bilgi ile donatmakta, uygulamalı eğitimler ile birçok beceri kazandırmaktadır. Bir anlamda iş yaşamında gerekli olabilecek bilgi ve becerilerin (yetkinliklerin) önemli bir bölümünü, bir “takım çantası”nın içine koyarak öğrencileri mezun etmektedir. Ne var ki öğrenciler takım çantasının içindeki bu alet ve araçların önemini kavrayamamakta, iş yaşamında ne işe yarayacağını ve nasıl kullanılacağını bilememektedir. Diğer yandan iş yaşamında okulda öğretilen bilgilerin ve kazandırılan becerilerin dışında daha birçok yetkinliğe ihtiyaç duyulmaktadır. Yani takım çantasında verilenler iş yaşamı için yeterli olmamaktadır. Bu da öğrencinin ders dışı zamanlarında bu yetkinlikleri kazanmasını, yani takım çantasını iş yaşamında gerekli olabilecek okulda kazandırılmayan yetkinliklerle doldurmasını gerektirmektedir.
İş arama sürecinde işverenler mezunların diplomaları ve mezuniyet notlarından çok, onların takım çantasında hangi yetkinliklerin olduğuna ve bunları ne derecede kullanabildiklerine bakarlar. Bu yüzden üniversite öğrencilerinin bir yandan eğitimlerine devam ederken, bir yandan da iş yaşamında gerekli olabilecek yetkinlikleri kazanmaları için birtakım faaliyetlerde bulunmaları gerekir. Bu kitap üniversite öğrencilerinin iş yaşamına etkin bir şekilde hazırlanmaları için yapabilecekleri faaliyetler hakkında bilgi vermeyi amaçlamıştır. Bu kitap yazarın daha önce yayınlanan “Üniversitede Okurken Kariyer” başlıklı kitabının oldukça geliştirilmiş – ki yararlanılan kısımları bu kitabın en fazla dörtte birini oluşturabilir- ve yazım dili gözden geçirilmiş halidir.
Kitap öncelikle lisans / ön lisans öğrencilerine yönelik olup üniversite eğitiminin ilk dönemlerinde okunursa daha fazla yarar sağlayabilir. Bununla birlikte 1. ve 10. bölümler hariç diğer tüm bölümlerden yeni mezunlar ve hatta çalışma yaşamına yeni başlayanlar da yararlanabilir. Diğer yandan üç ana kariyer yolu; girişimci olma, kamu personeli olma ve özel sektörde çalışma olarak düşünülürse, bu kitap en fazla kariyerini özel sektördeki işletme ve kuruluşlarda geliştirmek isteyenler için yarar sağlayabilir. Girişimci olmak veya kamu personeli olmak isteyenler, kariyerlerini geliştirmek için başka kaynaklardan da araştırma yapmalıdır. Bununla birlikte bu kitapta belirtilen faaliyetleri yerine getirmekle, bu yolda daha bilinçli bir şekilde ilerleyebilirler. Girişimci olmanın belirli özellikleri vardır, kamu personeli olmak ise giderek daha zorlaşmaktadır. Bu yüzden girişimci olmak ve kamuda çalışmak isteyen öğrenciler, B planı olarak özel sektörde çalışma seçeneğini de göz önünde bulundurmalıdırlar.
Kitabın hazırlanmasında üç farklı yaklaşım ve buna bağlı olarak üç farklı yazım dili kullanılmıştır. İlk yaklaşım alan yazından yararlanılarak konularla ilgili “kavramsal çerçevenin açıklanması” yaklaşımıdır. Burada resmi-akademik bir yazım dili kullanılmış ve alan yazına sıkça atıf yapılmıştır. İkinci yaklaşım yazarın bu ana kadar edindiği bilgi ve yaklaşık 30 yıllık iş deneyiminden yararlanılarak, “bilgi, deneyim ve görüşlerinin paylaşılması” yaklaşımıdır. Konuların bu kısımlarında yarı resmi bir dil kullanılmıştır. Son olarak yazarın alan yazından edindiği bilgilere ve iş yaşamından kazandığı deneyimlere dayanılarak geliştirilen “uygulama çalışmaları” yaklaşımıdır. Bu uygulamaları öğrencinin kendisi yapacağı için, doğrudan öğrenciye hitap eden samimi bir yazım dili kullanılmıştır. Kitapta kullanılan bu üç yaklaşım, yazım dilinden ve yapılan alıntı sıklığından rahatlıkla birbirinden ayrılabilir. Çok alıntının olduğu kısımlar kavramsal çerçeveyi açıklarken, daha az alıntı olan kısımlar deneyim ve görüşlerin paylaşıldığı kısımlardır. Uygulama kısımlarında çok ilişkili olmadıkça alıntı yapılmamaya çalışılmıştır.
Kitapta kavramsal çerçeve açıklanırken, her bir konunun altında yatan kuramlara girilmemiş, kuramsal tartışmalara yer verilmemiştir. Bunun nedeni, kitabı sadece işletme veya psikolojik danışmanlık ve rehberlik öğrencileri değil, çok farklı disiplinlerde eğitim gören öğrencilerin okuyabilecek olmasıdır. Yine bu nedenle kavramsal çerçevede fazla ayrıntıya inilmemiş, konular ana hatlarıyla ele alınmıştır. Bununla birlikte konuların derinine inmek isteyen öğrenciler kitabın kaynaklar bölümünde yer alan eserlerden yararlanabilirler.
Kavramsal çerçevenin açıklanmasında, benzer konuları açıklayan kaynaklardan en fazla birer-ikişer cümle alınarak, aynı konunun parçaları farklı kaynaklardan alınmaya çalışılmıştır. Bu yaklaşımın amacı öğrenciyi olabildiğince fazla ve farklı kaynaklara yönlendirmektir. Yine konularla ilgili her türlü araştırmaya değil, mümkün olduğunca en güncel olanlarından birkaç araştırma örneğine yer verilmiştir. Bu yaklaşımın da amacı, konuların daha derinine inmek isteyen öğrenciye birkaç başlangıç noktası vermektir. Bu kaynakların kaynakçalarından konuların daha da derinine inilebilir.
Kitapta bir-iki cümleyi geçmeyen doğrudan alıntılar okuma zorluğu yaratmaması amacıyla tırnak işareti içine alınmamış, buna karşılık blok alıntılar eğik harfle gösterilmiştir. Kaynak belirtilmeyen tablo ve şekiller ile eklerdeki uygulama formları, yazar tarafından geliştirilmiştir. Kaynak gösterilmek suretiyle kullanılabilir ve ders uygulamaları için çoğaltılabilir.
Hazırlama aşamasında kitabın bölümleriyle ilgili Giresun Üniversitesindeki akademisyenlerin görüş ve önerileri alınmak için bir planlama yapıldıysa da, zaman kısıtı nedeniyle ve kitabın bir an önce öğrencilerin yararlanmasına sunulması düşüncesiyle bu plan uygulamaya geçirilememiştir. Dolayısıyla değerli akademisyenlerin kitapla ilgili katkıları yazardan kaynaklanan nedenlerle alınamamış, bunun sonucunda sunuş ve teşekkür sayfaları oluşturulamamıştır. Bununla birlikte kitabın bu baskısı, konu ile ilgili tüm akademisyen ve uygulamacıların görüş, öneri ve katkılarına açık olup, bu katkılara kitabın sonraki baskılarında ilgili bölümlerde ve teşekkür sayfasında isimleri belirtilerek yer verilecektir. Bu bağlamda kitabın kaynaklarında yer alan tüm yazarlara, eğitim ve deneyim süreçlerime katkıda bulunanlara, yoğun çalışma tempomda bana destek veren sevgili eşime ve bana moral kaynağı olan biricik kızım Ela’ya teşekkür ederim.
Mehmet Cemil Özden